Ngày 22/09/2026, ngành công nghiệp nặng Việt Nam ghi nhận một cột mốc quan trọng trong chiến lược tự lực cánh sinh về vật liệu kỹ thuật cao: Công ty Cổ phần Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất đã chính thức ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược với Viện Công nghệ trực thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (Bộ Quốc phòng). Sự kết hợp giữa tiềm lực luyện kim tư nhân số một Đông Nam Á của tập đoàn do tỷ phú Trần Đình Long sáng lập và cơ quan nghiên cứu khoa học vật liệu hàng đầu quân đội mở ra bước ngoặt làm chủ công nghệ sản xuất ray, phụ kiện và bộ ghi cho đường sắt đô thị lẫn đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam.
Hợp Tác Nghiên Cứu Nhiệm Vụ Khoa Học Chiến Lược Đến Năm 2030
Lễ ký kết là hành động cụ thể hóa chủ trương của Chính phủ về phát triển công nghiệp đường sắt nội địa và làm chủ công nghệ lõi. Trước đó, Bộ Xây dựng đã được giao chủ trì quản lý nhiệm vụ khoa học công nghệ trọng điểm cấp quốc gia: “Nghiên cứu làm chủ công nghệ sản xuất ray, phụ kiện, bộ ghi đường sắt đô thị và ray, phụ kiện đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam” với lộ trình thực hiện kéo dài đến tháng 12/2030.
Mục tiêu xuyên suốt của đề án là xây dựng chuỗi công nghệ khép kín từ khâu thiết kế thành phần hợp kim, quy trình luyện cán, kiểm soát vi cấu trúc hạt đến gia công cơ khí các chi tiết liên kết chịu lực. Việc chủ động được nguồn ray và phụ kiện sẽ giúp Việt Nam từng bước xóa bỏ tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung nhập khẩu từ Nhật Bản, châu Âu hay Trung Quốc đối với các vật tư chiến lược phục vụ các đại dự án hạ tầng giao thông huyết mạch.
Trong mô hình liên kết này, hai đơn vị xác lập sự phân công trách nhiệm rõ ràng dựa trên thế mạnh vượt trội của mỗi bên:
- Viện Công nghệ (Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng): Đóng vai trò là hạt nhân nghiên cứu lý thuyết và ứng dụng thực tiễn. Viện có chức năng chuyên sâu trong các lĩnh vực luyện kim vật liệu chịu lực cao, thiết kế chế tạo cơ khí chính xác, điều khiển tự động hóa và phân tích thử nghiệm cơ lý hóa. Đơn vị sẽ chủ trì giải mã các bộ tiêu chuẩn quốc tế khắt khe, xác lập công thức luyện thép sạch ít tạp chất phi kim và xây dựng quy trình gia công các bộ phụ kiện ray, bộ ghi đường sắt có độ chịu mòn cao.
- Tập đoàn Hòa Phát: Đóng vai trò là đơn vị tiếp nhận chuyển giao, triển khai thực nghiệm và công nghiệp hóa ở quy mô lớn. Với năng lực luyện gang lỏng, tinh luyện lò cao, hệ thống máy cán hiện đại cùng mạng lưới phòng thí nghiệm kiểm định không phá hủy (NDT), Hòa Phát chịu trách nhiệm chuẩn hóa quy trình sản xuất đại trà và thương mại hóa sản phẩm ra thị trường công trình thực tế.
Kết quả hợp tác giữa hai bên sẽ là cơ sở khoa học và pháp lý vững chắc để xây dựng một hệ thống tài liệu kỹ thuật, quy trình công nghệ chế tạo cùng tiêu chuẩn chất lượng đồng bộ mang thương hiệu Việt Nam, phục vụ trực tiếp cho các tuyến giao thông trọng điểm quốc gia.
Tiến Độ Thần Tốc Tại Dung Quất: Sẵn Sàng Ra Sản Phẩm Trong Quý I/2027
Để hiện thực hóa tham vọng sản xuất thép đường sắt, Tập đoàn Hòa Phát không chờ đợi cơ chế mà đã chủ động đón đầu bằng dự án Nhà máy sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất tại Khu kinh tế Dung Quất (tỉnh Quảng Ngãi).
Khởi công từ cuối năm 2025 với tổng mức đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng và công suất thiết kế 700.000 tấn/năm, dự án ghi nhận tiến độ triển khai thần tốc:
- Khối lượng thi công: Sau 9 tháng xây dựng liên tục, dự án đã hoàn thành gần 70% tổng khối lượng công việc, tập trung lắp ráp phần kết cấu thép nhà xưởng chính và hệ thống hạ tầng móng máy cán.
- Thời điểm vận hành thương mại: Dự kiến bước vào giai đoạn căn chỉnh, chạy thử nghiệm thiết bị cùng đối tác SMS group (Đức) từ tháng 10/2026, tiến tới cho ra lò những mét ray đường sắt cao tốc đầu tiên vào quý I/2027.
Danh mục sản phẩm của tổ hợp này rất đa dạng, hướng tới các phân khúc thép kỹ thuật cao có biên độ lợi nhuận và giá trị gia tăng lớn:
- Ray đường sắt chuyên dụng: Ray phục vụ đường sắt tốc độ cao (thiết kế chịu tải cho các đoàn tàu chạy từ 200–350 km/h), ray đường sắt đô thị (metro hầm ngầm và trên cao), ray cầu trục cảng biển siêu trường siêu trọng.
- Thép kết cấu hạ tầng: Các dòng thép hình U, I, H, V cỡ lớn với quy cách mặt cắt ngang lên tới 700 mm – dòng sản phẩm trước nay các nhà thầu trong nước đều phải nhập khẩu.
- Thép hợp kim đặc chủng: Các loại phôi thép chất lượng cao phục vụ ngành cơ khí chế tạo máy, công nghiệp đóng tàu và công nghiệp quốc phòng.
Thanh ray thép của Hòa Phát có ưu thế vượt trội khi được luyện từ quặng sắt tinh khiết, cho phép cán ra những thanh ray nguyên khối có chiều dài tới 100m. Công nghệ cán bốn trục linh hoạt kết hợp hệ thống kiểm tra khuyết tật bằng sóng siêu âm và đo đạc hình học bằng laser tự động đảm bảo sản phẩm đáp ứng hoàn hảo các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt như EN 3674 của châu Âu, JIS E1101 của Nhật Bản và GB/T 2585 của Trung Quốc.
Kiến Tạo Năng Lực Nội Sinh Cho Ngành Đường Sắt Việt Nam
Sự kiện bắt tay giữa một tập đoàn công nghiệp tư nhân đầu ngành và một viện nghiên cứu đầu ngành thuộc Bộ Quốc phòng thể hiện tinh thần chủ động xây dựng nền công nghiệp nội sinh.
Trong giai đoạn 2026–2035, nhu cầu vật liệu đường sắt tại Việt Nam ước tính lên tới 4 triệu tấn thép ray cùng hàng triệu bộ phụ kiện liên kết và cụm ghi chuyển làn để phục vụ cho các đại công trình mang tính biểu tượng:
- Dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam với chiều dài hơn 1.500 km.
- Các tuyến kết nối liên vận quốc tế như Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.
- Mạng lưới đường sắt đô thị hiện đại tại Thủ đô Hà Nội và TP.HCM.
Nếu không tự chủ được nguồn vật tư và công nghệ chế tạo, tổng mức đầu tư hạ tầng quốc gia sẽ bị đội lên rất lớn do chi phí ngoại tệ nhập khẩu, kèm theo rủi ro chậm trễ tiến độ nếu chuỗi cung ứng toàn cầu xảy ra đứt gãy. Sự hợp tác giữa Hòa Phát và Viện Công nghệ chính là mảnh ghép then chốt giúp hoàn thiện chuỗi giá trị: từ nghiên cứu lý thuyết, hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật đến sản xuất công nghiệp thực tế. Đây là nền tảng vững chắc để Việt Nam không chỉ đáp ứng trọn vẹn nhu cầu xây dựng trong nước mà còn sẵn sàng vươn tầm xuất khẩu các sản phẩm thép hạ tầng kỹ thuật cao ra thị trường khu vực.
Xem thêm các sản phảm khác của Hương Đạt
