Lũy kế 9 tháng đầu năm 2026, thị trường nhập khẩu kim loại của Việt Nam chứng kiến sự xáo trộn nguồn cung đáng kể khi lượng sắt thép các loại nhập khẩu từ Ấn Độ đạt gần 1 triệu tấn, tăng vọt gấp hơn 11 lần so với cùng kỳ năm 2025. Sự bùng nổ này diễn ra trong bối cảnh các dòng thép cuộn cán nóng (HRC) – nguyên liệu đầu vào cốt lõi của ngành sản xuất tôn mạ, ống thép và cơ khí chế tạo – từ Trung Quốc liên tiếp bị dựng rào cản thuế chống bán phá giá và thuế chống lẩn tránh ở mức kịch khung 27,83%.
Thép Ấn Độ Chiếm Lĩnh Thị Phần Thay Thế, Việt Nam Trở Thành Thị Trường Xuất Khẩu Thứ Hai
Theo số liệu từ Cục Hải quan do tổ chức định giá kim loại quốc tế SteelOrbis dẫn lại, riêng trong tháng 9/2026, Việt Nam đã nhập khẩu 51.313 tấn sắt thép từ Ấn Độ. Tính chung 9 tháng đầu năm, tổng sản lượng thép nhập khẩu từ quốc gia Nam Á này đã chạm mốc 992.841 tấn, tăng gấp hơn 11 lần so với cùng kỳ năm trước.
Với tốc độ tăng trưởng phi mã, Ấn Độ đã vượt qua Đài Loan (Trung Quốc) để vươn lên thành nguồn cung cấp sắt thép lớn thứ 5 của Việt Nam, chỉ đứng sau Trung Quốc, Nhật Bản, Indonesia và Hàn Quốc.
Ở chiều ngược lại, số liệu từ Ủy ban Nhà máy Liên hợp (JPC) thuộc Bộ Thép Ấn Độ cho thấy trong năm tài khóa 2025–2026, lượng thép thành phẩm của Ấn Độ xuất khẩu sang Việt Nam đạt tới 772.300 tấn (so với con số vỏn vẹn khoảng 11.000 tấn của niên độ trước). Việt Nam nhanh chóng trở thành thị trường xuất khẩu thép lớn thứ hai của Ấn Độ, đóng góp quyết định giúp quốc gia này nâng tổng kim ngạch xuất khẩu thép thành phẩm tăng 36% (đạt 6,6 triệu tấn) và chính thức quay trở lại vị thế xuất siêu thép ròng.
Tổng hợp toàn thị trường, tổng lượng sắt thép nhập khẩu của Việt Nam trong tháng 9 đạt 1,21 triệu tấn, giảm 11% so với tháng 8. Lũy kế 9 tháng, lượng thép ngoại nhập cập cảng đạt 11,58 triệu tấn, tăng 3,5% so với cùng kỳ năm 2025.
Hàng Rào Thuế HRC Trung Quốc Thúc Đẩy Tái Cấu Trúc Nguồn Cung
Theo phân tích từ Argus Media, đòn bẩy căn bản tạo ra sự dịch chuyển từ thép Trung Quốc sang thép Ấn Độ bắt nguồn từ các phán quyết phòng vệ thương mại quyết liệt của Bộ Công Thương nhằm bảo vệ chuỗi sản xuất thượng nguồn nội địa:
- Thuế chống bán phá giá HRC chính thức: Tháng 7/2025, Bộ Công Thương ban hành Quyết định 1959/QĐ-BCT áp thuế chống bán phá giá từ 23,1% đến 27,83% đối với thép cán nóng có xuất xứ từ Trung Quốc với thời hạn 5 năm. Đồng thời, quyết định này chính thức đình chỉ và chấm dứt điều tra đối với thép cán nóng xuất xứ từ Ấn Độ. Kể từ thời điểm này, thép HRC Ấn Độ được hoàn toàn giải phóng khỏi áp lực thuế bổ sung, tạo ra lợi thế cạnh tranh áp đảo về giá tại các cảng nhập khẩu Việt Nam.
- Biện pháp chống lẩn tránh HRC khổ rộng: Trước tình trạng các doanh nghiệp chuyển sang nhập khẩu ồ ạt thép HRC khổ rộng từ Trung Quốc (6 tháng đầu năm 2025 nhập gần 650.000 tấn, gấp 15 lần cùng kỳ) để né thuế, Hòa Phát Dung Quất và Formosa Hà Tĩnh đã nộp hồ sơ yêu cầu điều tra. Đến ngày 28/07/2026, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định 1917/QĐ-BCT, chính thức áp dụng biện pháp chống lẩn tránh thuế ở mức tối đa 27,83% đối với HRC khổ rộng (1.880 mm – 2.300 mm) từ Trung Quốc.
Hàng rào thuế quan phát huy tác dụng rõ nét khi tỷ trọng thép Trung Quốc nhập khẩu vào Việt Nam trong 9 tháng đã giảm từ mức 58% (năm 2025) xuống còn 50,9%. Dù vậy, với quy mô sản xuất khổng lồ, Trung Quốc vẫn là nhà cung ứng lớn nhất khi xuất sang Việt Nam 5,9 triệu tấn sắt thép (giảm 8,8% so với cùng kỳ), gấp gần 6 lần tổng sản lượng từ Ấn Độ.
Trước tấm chắn thuế phòng vệ vững chắc, các nhà sản xuất thép cán nóng lớn trong nước đã chủ động nâng giá bán nội địa. Cả Formosa Hà Tĩnh và Tập đoàn Hòa Phát đều thông báo điều chỉnh tăng giá HRC nội địa thêm khoảng 12 USD/tấn cho các đơn hàng giao tháng 11 và 12/2026. Lực cầu nội địa tích cực cũng giúp Hòa Phát ghi nhận sản lượng tiêu thụ HRC kỷ lục đạt 5,47 triệu tấn trong 9 tháng đầu năm, tăng vọt 59% so với cùng kỳ.
Thị Trường Phế Liệu Tăng Giá, Nhật Bản Chiếm Gần 42% Nguồn Cung
Ở mảng nguyên liệu luyện kim thứ cấp, nhu cầu nhập khẩu thép phế liệu của các nhà máy lò điện hồ quang (EAF) trong nước cũng có xu hướng gia tăng. Trong tháng 9/2026, lượng thép phế liệu nhập khẩu đạt 485.080 tấn, tăng 27,2% so với tháng 8; đưa tổng lượng nhập khẩu 9 tháng lên 4,66 triệu tấn, tăng 1,8% so với cùng kỳ năm trước.
Bản đồ nguồn cung phế liệu kim loại của Việt Nam ghi nhận sự chi phối từ 4 đối tác chính (chiếm gần 69% tổng thị phần):
- Nhật Bản: Là nguồn cung lớn nhất với 1,95 triệu tấn (chiếm 41,9% thị phần), dù sản lượng giảm 20,2% so với cùng kỳ.
- Mỹ: Đạt 582.693 tấn, tăng 2%.
- Australia: Đạt 344.936 tấn, tăng mạnh 39,7%.
- Hồng Kông (Trung Quốc): Đạt 317.601 tấn, tăng 10,2%.
Về mặt bằng giá, thị trường phế liệu nhập khẩu ghi nhận đà tăng liên tục từ cuối tháng 8 đến tháng 10. Tại Nhật Bản, phiên đấu thầu xuất khẩu tháng 10 của Hiệp hội Kanto Tetsugen ghi nhận giá trúng thầu 20.000 tấn phế H2 vọt lên mức 52.077 JPY/tấn FAS (khoảng 329 USD/tấn), tăng gần 4.000 JPY/tấn so với tháng 9. Mức giá này đẩy giá chào CFR xuất khẩu sang các thị trường khu vực lên tới 405 USD/tấn CFR – mức giá cao vượt kỳ vọng khiến nhiều nhà sản xuất thép Việt Nam phải cân nhắc tạm dừng gom hàng phế liệu để chuyển sang phương án mua phôi thép thương phẩm thay thế.
Cảnh Báo Nguy Cơ Siết Nguồn Cung Phế Liệu Từ Quy Định Mới Của EU
Bên cạnh biến động giá cả, ngành luyện kim trong nước đang đứng trước rủi ro dài hạn liên quan đến nguồn cung phế liệu nhập khẩu từ phương Tây. Ngày 18/09/2026, Ủy ban Châu Âu (EC) đã công bố dự thảo danh sách các quốc gia ngoài khối OECD được phép tiếp nhận chất thải không nguy hại từ EU theo Quy định Vận chuyển Chất thải (EU) 2024/1157, dự kiến có hiệu lực cấm xuất khẩu toàn diện từ ngày 21/05/2027.
Theo Tổ chức Tái chế Quốc tế (BIR), trong số 24 quốc gia ngoài OECD nộp hồ sơ xin cấp phép nhập khẩu phế liệu kim loại từ EU, bản dự thảo của EC mới chỉ chấp thuận 5 quốc gia châu Âu lân cận (gồm Moldova, Montenegro, Bắc Macedonia, Serbia và Ukraine). Việt Nam cùng các cường quốc tiêu thụ phế liệu lớn như Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Bangladesh và Ai Cập hiện chưa có tên trong danh sách được cấp phép do chưa chứng minh được đầy đủ các tiêu chuẩn xử lý tái chế thân thiện với môi trường theo khung kỹ thuật của EU.
Mặc dù dự thảo này vẫn đang trong giai đoạn lấy ý kiến công chúng đến giữa tháng 10/2026 và có thể tiếp tục bổ sung thông qua các kênh ngoại giao trước ngày 21/11/2026, đây vẫn là lời cảnh báo lớn. Trong năm 2025, EU đã xuất khẩu tới 16,6 triệu tấn thép phế liệu ra thế giới. Nếu không sớm hoàn thiện hồ sơ môi trường để được cấp phép nhập khẩu phế liệu châu Âu trước năm 2027, các nhà máy thép lò điện tại Việt Nam sẽ chịu áp lực cạnh tranh gay gắt hơn trên các thị trường phế liệu truyền thống như Nhật Bản, Mỹ và Australia, kéo theo nguy cơ đội chi phí sản xuất phôi thép trong nước.
Xem thêm các sản phảm khác của Hương Đạt
