Thương Vụ M&A Kín Tiếng Đưa Mỏ Quý Xa Về Tay Nhóm Cổ Đông Hòa Phát: Sự Trở Lại Của Đại Dự Án Từng Thua Lỗ Nghìn Tỷ

Sau nhiều năm rơi vào cảnh đóng băng do thua lỗ kéo dài và hàng loạt cựu lãnh đạo vướng vòng lao lý, mỏ sắt Quý Xa (Lào Cai) – một trong những mỏ quặng sắt lớn nhất Việt Nam – đã chính thức hoạt động trở lại. Sự hồi sinh này diễn ra sau một thương vụ mua bán – sáp nhập (M&A) kín tiếng nhưng thần tốc, chuyển giao toàn bộ quyền chi phối doanh nghiệp sở hữu mỏ về tay một pháp nhân có liên hệ trực tiếp với Tập đoàn Hòa Phát và cá nhân Chủ tịch HĐQT Trần Đình Long.

Khai trường Quý Xa tái khởi động: Khai thác tối đa 5 triệu tấn/năm

Theo ghi nhận thực tế từ Báo Lào Cai ngày 10/09/2026, toàn bộ hệ thống máy móc, thiết bị xúc bốc tại khai trường Quý Xa đã hoạt động trở lại. Khu vực tuyển quặng và hệ thống băng chuyền vận hành hết công suất để trung chuyển những mẻ quặng sắt đầu tiên về bãi tập kết.

Theo phương án cấp phép mới, đơn vị trực tiếp tổ chức khai thác là Công ty Cổ phần Khai thác và Chế biến Kim loại Thủ Đô. Các thông số khai thác chính thức bao gồm:

• Trữ lượng được phép khai thác: Hơn 73 triệu tấn quặng sắt.
• Công suất khai thác: Tối đa 5 triệu tấn quặng nguyên khai mỗi năm.
• Thời hạn cấp phép: 15 năm 8 tháng.
• Mục tiêu ngắn hạn: Khai thác hơn 1 triệu tấn quặng ngay trong những tháng cuối năm 2026.

Nguồn quặng thương phẩm từ mỏ Quý Xa sẽ được ưu tiên cấp phát trực tiếp cho Nhà máy Gang thép Lào Cai để duy trì sản xuất phôi thép ổn định, đồng thời bán ra cho các cơ sở luyện gang thép nội địa theo cơ chế thị trường.

Quá khứ nhiều thăng trầm của liên doanh nghìn tỷ VTM

Mỏ sắt Quý Xa sở hữu trữ lượng ban đầu ước tính lên đến 120 triệu tấn, gắn liền với lịch sử hình thành của Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt – Trung (VTM) – liên doanh được thành lập từ năm 2006 với vốn điều lệ gần 1.982 tỷ đồng.

Cơ cấu cổ đông ban đầu của VTM gồm ba bên:

• Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL): Nắm giữ 46,85% vốn.
• Công ty Gang thép Côn Minh – Trung Quốc: Nắm giữ 45% vốn.
• Công ty Khoáng sản Lào Cai: Nắm giữ 8,15% vốn.

Từng được kỳ vọng là mắt xích kiểu mẫu cho chuỗi giá trị khép kín “khai thác mỏ – luyện gang – luyện phôi thép”, VTM sau đó lại rơi vào danh sách 12 dự án thua lỗ, kém hiệu quả nghìn tỷ của ngành Công Thương do năng lực quản trị yếu kém và sai phạm nghiêm trọng.

Tháng 7/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã kết luận điều tra và đề nghị truy tố 31 bị can liên quan đến các sai phạm tại VTM. Trong giai đoạn 2015–2020, cựu Tổng Giám đốc Bùi Thanh Bình cùng các đồng phạm đã trục lợi, tuồn gần 5,8 triệu tấn quặng sắt (trị giá gần 2.951 tỷ đồng) ra thị trường ngoài với giá thấp hơn thực tế từ 50.000 đến 70.000 đồng/tấn, gây thất thoát cho Nhà nước và doanh nghiệp khoảng 434,7 tỷ đồng.

Chiến dịch M&A thâu tóm 99,85% vốn thần tốc của Kim loại Thủ Đô

Sau khi các bê bối pháp lý bị phanh phui, đối tác ngoại Trung Quốc đã quyết định thoái lui, mở đường cho cuộc tái cơ cấu triệt để:

• Tháng 05/2026: Công ty Gang thép Côn Minh hoàn tất chuyển nhượng toàn bộ 45% cổ phần VTM cho CTCP Khai thác và Chế biến Kim loại Thủ Đô.
• Tháng 06/2026: VNSTEEL phê duyệt chuyển nhượng toàn bộ 46,85% vốn với giá trị 1.048,7 tỷ đồng cho Kim loại Thủ Đô. Công ty Khoáng sản Lào Cai cũng bán lại toàn bộ hơn 8% cổ phần còn lại.
• Tháng 07/2026: Kim loại Thủ Đô chính thức nắm giữ 99,85% vốn điều lệ của VTM, trở thành công ty mẹ chi phối toàn diện dự án mỏ Quý Xa và Nhà máy Gang thép Lào Cai.

Đáng chú ý, CTCP Khai thác và Chế biến Kim loại Thủ Đô mới chỉ được thành lập vào tháng 12/2025 với vốn ban đầu 1.200 tỷ đồng, sau đó nhanh chóng tăng vốn thần tốc lên 3.000 tỷ đồng. Tại thời điểm thành lập, danh sách cổ đông sáng lập thể hiện rõ sự hiện diện của nhóm Hòa Phát:

• CTCP Gang thép Hòa Phát: Nắm giữ 40% cổ phần.
• Ông Trần Đình Long (Chủ tịch HĐQT Hòa Phát): Nắm giữ 10% cổ phần.
• Các cổ đông cá nhân và tổ chức liên quan khác nắm giữ 50% còn lại (gồm CTCP Đầu tư KVS, ông Trần Đăng Khoa, ông Phạm Anh Đức, ông Nguyễn Mạnh Tuấn, ông Nguyễn Ngọc Quang).

Dù sau đợt tăng vốn lên 3.000 tỷ đồng, cơ cấu sở hữu chi tiết không được công bố tiếp, việc quy tụ các cổ đông chủ chốt từ Gang thép Hòa Phát và ông Trần Đình Long cho thấy đây là bước đi mang tính chiến lược của hệ sinh thái thép số một Việt Nam.

Hoàn thiện chuỗi tự chủ nguyên liệu cho ngành luyện kim nội địa

Việc khôi phục khai thác mỏ Quý Xa mang ý nghĩa kinh tế to lớn đối với cả tỉnh Lào Cai lẫn ngành công nghiệp nặng:

• Đối với địa phương: Khởi động lại tổ hợp mỏ Quý Xa giúp tạo việc làm trực tiếp cho hàng trăm lao động, vực dậy hoạt động của Nhà máy Gang thép Lào Cai và đóng góp nguồn thu ngân sách, thúc đẩy tăng trưởng GRDP tỉnh Lào Cai ngay trong năm 2026.
• Đối với ngành thép và Hòa Phát: Giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào quặng sắt nhập khẩu từ Australia và Brazil trong bối cảnh giá nguyên liệu thô toàn cầu nhiều biến động. Đồng thời, việc làm chủ nguồn quặng giàu trữ lượng này sẽ bổ sung dòng nguyên liệu dồi dào, gia tăng tính tự chủ và năng lực cạnh tranh dài hạn cho chuỗi sản xuất gang thép quy mô lớn trong nước.