Làn sóng đầu tư công quy mô lớn vào hạ tầng giao thông đang mở ra một trang mới cho ngành luyện kim Việt Nam. Theo báo cáo cập nhật ngành thép tháng 9/2026 của CTCP Chứng khoán Dầu khí (PSI), thị trường thép trong nước tiếp tục giữ vững đà tăng trưởng tích cực trong 7 tháng đầu năm và giữ vững vị thế trong Top 10 quốc gia sản xuất thép lớn nhất thế giới. Đáng chú ý, tâm điểm thu hút dòng vốn đầu tư hiện nay tập trung vào phân khúc thép ray đường sắt – dòng sản phẩm kỹ thuật cao mở ra dung lượng thị trường lên tới 4 triệu tấn.
Dư địa 4 triệu tấn thép ray từ các đại dự án hạ tầng
Theo tính toán từ Bộ Xây dựng, riêng nhu cầu vật liệu thép ray phục vụ các tuyến đường sắt tốc độ cao có thể đạt khoảng 28,7 triệu mét ray, tương đương khối lượng khoảng 4 triệu tấn thép đặc chủng. Con số này chưa bao gồm nhu cầu thép thanh vằn, thép kết cấu hạ tầng và các sản phẩm thép hợp kim đặc biệt khác phục vụ cho đại dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, cũng như hệ thống mạng lưới metro tại Hà Nội và TP.HCM.
Quy mô thị trường dự kiến sẽ còn mở rộng hơn nữa khi các dự án kết nối liên vùng như tuyến Hà Nội – Quảng Ninh hay tuyến đường sắt đô thị Bến Thành – Cần Giờ được đẩy nhanh phê duyệt. Nhu cầu khổng lồ này mở ra một phân khúc giá trị gia tăng cao cho các nhà sản xuất thép nội địa, thay vì phải phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu từ Nhật Bản, châu Âu hay Trung Quốc.
Tuy nhiên, cơ hội thị trường không chỉ đơn thuần nằm ở quy mô công suất lò luyện. Thép ray đường sắt cao tốc là dòng sản phẩm cơ khí đặc thù đòi hỏi tiêu chuẩn luyện kim khắt khe nhất thế giới (như EN 3674 hay JIS E1101) về giới hạn mỏi, độ tinh khiết phôi thép và dung sai hình học. Để đưa được sản phẩm vào công trình, các doanh nghiệp bắt buộc phải trải qua quá trình kiểm định, thử nghiệm thực địa và đạt các chứng nhận kỹ thuật quốc tế nghiêm ngặt. Ngoài ra, con số 4 triệu tấn là ước tính phân bổ cho toàn bộ vòng đời chu kỳ đầu tư kéo dài nhiều năm, chứ không phải lượng tiêu thụ dồn dập trong một niên độ tài chính.
Hòa Phát dẫn đầu cuộc đua, VinMetal rục rịch gia nhập
Trong cuộc đua giành thị phần thép ray, Tập đoàn Hòa Phát (mã chứng khoán: HPG) đang là cái tên đi trước một bước khi đã chủ động đón đầu làn sóng này từ cuối năm 2025:
- Quy mô và công nghệ: Dự án Nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất được đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng trên diện tích gần 15 ha tại Khu kinh tế Dung Quất (Quảng Ngãi), công suất thiết kế 700.000 tấn/năm. Nhà máy sử dụng dây chuyền công nghệ cán bốn trục linh hoạt hiện đại của Tập đoàn SMS group (Đức).
- Tiến độ thi công thần tốc: Tính đến tháng 9/2026, dự án đã hoàn thành gần 70% tổng khối lượng xây dựng và đang chuẩn bị bước vào giai đoạn lắp đặt, hiệu chỉnh thiết bị để sẵn sàng cho ra lò mẻ sản phẩm đầu tiên vào quý I/2027.
- Lợi thế tự chủ khép kín: Nằm trong khu liên hợp Dung Quất, nhà máy thép ray thừa hưởng toàn bộ chuỗi giá trị từ nguồn phôi thép lỏng tinh khiết qua hệ thống lò cao luyện quặng, kiểm soát tạp chất triệt để cho đến hệ thống cảng nước sâu đón tàu trọng tải lớn, giúp tối ưu chi phí vận chuyển.
PSI dự báo sản lượng thép ray và thép đặc biệt của Hòa Phát có thể đạt khoảng 350.000 tấn trong năm 2027 (đạt 50% công suất thiết kế) và sẽ nâng lên mức tối đa 700.000 tấn/năm từ năm 2028 khi các dự án hạ tầng giao thông đồng loạt triển khai.
Cạnh tranh trên thị trường này cũng bắt đầu xuất hiện những chuyển động mới. VinMetal cũng đã công bố kế hoạch sản xuất thép ray thông qua việc triển khai tổ hợp gang thép tại Khu kinh tế Vũng Áng (Hà Tĩnh). Với định hướng công suất toàn tổ hợp khoảng 6 triệu tấn/năm và kế hoạch vận hành từ đầu năm 2027, sự xuất hiện của VinMetal hứa hẹn tạo nên thế đối trọng cạnh tranh sôi động trong phân khúc thép công nghệ cao tại Việt Nam.
Bài toán biên lợi nhuận và phép thử năng lực thương mại hóa
Mặc dù thị trường thép ray mở ra không gian tăng trưởng mới, các chuyên gia phân tích tại PSI lưu ý rằng biên lợi nhuận của mảng này chưa chắc đã đạt mức đột biến như kỳ vọng ban đầu.
Khác với thép cuộn cán nóng (HRC) hay thép xây dựng có tính thanh khoản cao và giao dịch đại trà qua mạng lưới đại lý rộng khắp, thép ray là sản phẩm “may đo” gắn chặt với các gói thầu của dự án hạ tầng quốc gia. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải gánh chi phí đầu tư thiết bị rất lớn trong giai đoạn đầu, trong khi tốc độ giải ngân và hấp thụ sản phẩm lại phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ cấp vốn, quy trình giải phóng mặt bằng và tiến độ đấu thầu của cơ quan quản lý.
Sản xuất thép ray là phép thử mang tính chiến lược đối với các doanh nghiệp luyện kim Việt Nam trong bước chuyển dịch từ sản xuất thép thông thường sang phân khúc cơ khí chính xác giá trị cao. Việc chuyển hóa tiềm năng 4 triệu tấn thép ray thành dòng tiền và lợi nhuận thực tế sẽ là bài toán đòi hỏi sự kiên nhẫn, năng lực làm chủ kỹ thuật và khả năng đàm phán cơ chế bao tiêu của từng nhà sản xuất trong những năm tới.
Xem thêm các sản phảm khác của Hương Đạt
