Cục Bảo vệ thị trường nội địa thuộc Ủy ban Kinh tế Á – Âu (EEC) vừa chính thức ra quyết định khởi xướng điều tra áp dụng biện pháp tự vệ toàn cầu đối với sản phẩm thép cán phẳng có phủ polymer nhập khẩu (mã vụ việc: SG-15). Vụ kiện được kích hoạt theo đơn đề nghị chung từ ba nhà sản xuất thép hàng đầu của Nga, đe dọa tạo nên rào cản thuế quan mới đối với dòng sản phẩm tôn mạ màu xuất khẩu của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Phạm vi hàng hóa điều tra và các mã số hàng hóa liên quan
Theo thông báo từ EEC, hàng hóa thuộc diện điều tra tự vệ là các sản phẩm thép cán phẳng có nền kim loại dày trên 0,2 mm đến tối đa 2,0 mm, chiều rộng trên 50 mm và được phủ lớp bảo vệ polymer bên ngoài.
Các mã hàng hóa theo hệ thống danh mục phân loại hải quan của EAEU (gồm 5 quốc gia thành viên: Nga, Belarus, Kazakhstan, Armenia và Kyrgyzstan) nằm trong diện rà soát bao gồm: 7210 70 800 0, 7210 90 800 0, 7212 40 800 0 và 7225 99 000 0.
Cơ quan điều tra cũng loại trừ một số dòng sản phẩm kỹ thuật chuyên dụng ra khỏi phạm vi vụ việc, bao gồm thép cán nguội hoặc cán nóng mạ thiếc, tôn thiếc tráng men, ngói kim loại, tấm thép định hình dạng sóng hoặc có gân chịu lực và các sản phẩm phủ sơn mài. Cơ quan chức năng lưu ý đây mới là bước khởi xướng điều tra ban đầu nhằm xác minh thiệt hại, chưa đồng nghĩa với việc EAEU ngay lập tức áp thuế bổ sung hay dựng hạn ngạch đối với hàng nhập khẩu.
Cáo buộc lượng nhập khẩu tăng vọt 60% và đe dọa ngành sản xuất nội khối
Hồ sơ khởi xướng điều tra do ba đơn vị sản xuất lớn của Nga đứng tên, thực chất thuộc hai tập đoàn luyện kim chi phối thị trường: PJSC Magnitogorsk Iron and Steel Works (MMK), MMK-Lysvensky Metallurgical Plant (MMK-LMZ, đơn vị sáp nhập vào MMK Group từ năm 2017) và PJSC Severstal. Nhóm doanh nghiệp này hiện đại diện cho hơn 25% tổng sản lượng sản phẩm thép phủ polymer tương tự của toàn khối EAEU:
- Tập đoàn MMK: Sở hữu tổ hợp tại Magnitogorsk và nhà máy MMK-LMZ tại Lysva với tổng công suất thép phủ polymer đạt khoảng 750.000 tấn/năm. Năm 2024, MMK Group cung ứng khoảng 1,6 triệu tấn thép mạ và thép phủ cho thị trường nội địa Nga (riêng thép phủ polymer khoảng 400.000 tấn).
- Tập đoàn Severstal: Nhà sản xuất thép tích hợp lớn với sản lượng bán hàng năm 2025 đạt 11,24 triệu tấn và doanh thu xấp xỉ 713 tỷ ruble.
Trong đơn khiếu nại, các nhà sản xuất Nga cho rằng lượng thép cán phẳng phủ polymer ngoại nhập đang tràn ngập thị trường EAEU với tốc độ đột biến. Dữ liệu cáo buộc chỉ ra rằng giai đoạn 2023–2025, lượng thép nhập khẩu đã tăng tới 60% (trong đó năm 2024 tăng 88% so với năm 2023) và tiếp tục tăng thêm 18% trong quý I/2026. Tỷ trọng hàng nhập khẩu so với sản lượng sản xuất nội khối đã tăng 86% trong giai đoạn 3 năm qua và tăng tiếp 30% trong quý đầu năm 2026.
Làn sóng hàng ngoại giá rẻ đổ bộ diễn ra đúng vào giai đoạn nhu cầu tiêu thụ thép tại EAEU suy thoái (tiêu dùng toàn khối giảm 5% giai đoạn 2023–2025 và giảm thêm 10% trong quý I/2026). Hệ quả là ngành sản xuất nội địa bị tổn hại nghiêm trọng: sản lượng sụt giảm 18%, công suất sử dụng giảm 12%, doanh số tiêu thụ giảm 18% và thị phần nội khối mất 13%. Về mặt tài chính, lợi nhuận bán hàng của các nhà máy nội địa rơi tự do 49%, tỷ suất lợi nhuận sản xuất giảm 47% khi giá nhập khẩu bình quân liên tục neo thấp hơn giá thành trong khối. Sang quý I/2026, đà lao dốc vẫn chưa dừng lại khi sản lượng giảm tiếp 20% và doanh số mất 29%.
Nguy cơ dịch chuyển dòng hàng và tác động tới doanh nghiệp Việt Nam
Một luận điểm quan trọng được các nguyên đơn Nga nhấn mạnh là tình trạng dư thừa công suất toàn cầu, trong bối cảnh thép phủ polymer đang bị bủa vây bởi hàng loạt rào cản thương mại khắt khe tại nhiều khu vực: thuế chống bán phá giá tại Brazil, Ukraine; thuế tự vệ tại Ai Cập; hạn ngạch thuế quan tại Liên minh châu Âu (EU) cùng các mức thuế bổ sung Mục 232 và Mục 301 của Mỹ. Do đó, nguy cơ hàng hóa từ các nước xuất khẩu lớn dịch chuyển dòng chảy thương mại sang thị trường EAEU là rất hiện hữu nếu không có biện pháp ngăn chặn kịp thời.
Đối với ngành thép Việt Nam, vụ việc SG-15 mang tính chất đặc biệt quan trọng. Nhóm thép cán phẳng được sơn phủ hoặc mạ màu (tương ứng cấp mã HS 7210.70) là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nhiều doanh nghiệp tôn mạ hàng đầu trong nước như Tập đoàn Hoa Sen (HSG), Công ty Cổ phần Thép Nam Kim (NKG) và Công ty Cổ phần Tôn Đông Á (GDA). Các doanh nghiệp này đều có mạng lưới xuất khẩu rộng khắp với hàng trăm vận đơn đi thị trường quốc tế mỗi năm.
Dù số liệu hải quan ghi nhận kim ngạch xuất khẩu sắt thép của Việt Nam sang Nga trong năm 2025 tăng đột biến 576,6%, đây là số liệu tổng hợp chung của cả ngành kim loại. Quy mô và thị phần thực tế của dòng thép phủ polymer chi tiết xuất sang từng thị trường thành viên EAEU vẫn đang được các bên khẩn trương đối chiếu và rà soát ở cấp mã số kỹ thuật.
Khuyến nghị khẩn từ Cục Phòng vệ thương mại
Khác với điều tra chống bán phá giá (vốn chỉ áp thuế riêng lẻ lên các doanh nghiệp có biên độ bán phá giá), biện pháp tự vệ mang tính chất áp dụng chung cho tất cả hàng hóa nhập khẩu từ mọi quốc gia, không phân biệt nguồn gốc nếu xác định có sự gia tăng đột biến gây tổn hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất nội khối.
Trước rủi ro bị áp thuế bổ sung hoặc siết hạn ngạch nhập khẩu toàn diện vào khối EAEU, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) khuyến cáo các hiệp hội và doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu tôn mạ màu Việt Nam cần khẩn trương rà soát danh mục hàng hóa và số liệu xuất khẩu liên quan. Đồng thời, các doanh nghiệp cần chủ động đăng ký tham gia làm bên liên quan theo các mốc thời gian luật định:
- Thời hạn 25 ngày (kể từ ngày 7/9/2026) để đăng ký tham gia quá trình điều tra.
- Thời hạn 45 ngày để nộp văn bản yêu cầu tổ chức phiên điều trần công khai.
- Thời hạn 60 ngày để gửi bản giải trình, ý kiến và các dữ liệu phản biện bằng văn bản gửi tới cơ quan điều tra EAEU.
Việc chủ động phối hợp cung cấp dữ liệu minh bạch và chứng minh hàng hóa Việt Nam không gây tổn hại thị trường sẽ là yếu tố quyết định giúp các nhà xuất khẩu tôn thép trong nước bảo vệ thị phần và hạn chế tối đa rủi ro thuế quan tại thị trường Á – Âu.
Xem thêm các sản phảm khác của Hương Đạt
